معلمکارآمد و اثربخش فردی است که علاوه بردانستههای
علمی، توانایی مدیریتکلاس درس خود را داشته باشد و با توجه به موقعیت و ویژگیهای دانشآموزانشیوه مدیریتی متناسب با آن را
انتخاب میکند.
در بعضی از
مواقع شرایطکلاس ایجاب میکند جوی دوستانه و صمیمی حاکم شود و در زمان دیگر اقتدارمعلم و سختگیریهای او زمینه
مناسب برای پر بار بودن کلاس خواهد بود.
معلم با ذکاوت
و توانمند در عین حالی که در كلاس جوی آرام فراهم میکنددر جهت رسیدن به هدفهای آموزشی
خود گام موثری بر میدارد و رعايت نکاتزیر ميتواند در كارآمدي او موثر باشد.
1.. قبل از شروع
كلاس هدف خود را از ارائه محتوی درس مشخص سازيد.
2.. با یک برنامهریزی
دقیق و داشتن طرح درس مناسب وارد کلاس شويد.
3.. دانش آموزان را
از هدف آموزشی خود آگاه سازيد.
4.. از دانستههای دانشآموزان خود
نسبت به محتوای آماده برای تدریس آگاه شويد و متناسب با آن تدریس خود را شروع
کند.
5.. در هنگام
ارائه مطالب از مباحث جذاب و علمی جهت تفهیم مفاهیم استفاده کند.
6.. شیوه تدریس خود
را متناسب با محتوای مورد نظر انتخاب کنيد و از یک روش تکراری استفاده نکنيد.
7.. در هنگام تدریس
با صدای یکنواحت صحبت نکنيد و با دانش آموزان تماس چشمی برقرار کنيد.
8.. هنگام تدریس از
دانش آموزان سوالاتی جهت کنترل و جلوگیری از حواس پرتی آنها بپرسيد.
9.. به شرایط
فیزیکی کلاس از نظر( نور، صدا، گرما، چینش صندلیها، ...) توجه كنيد و محیطی مناسب
و جذاب و درعین حال آرام فراهم کنيد.
10.. رفتارهای مطلوب را در جمع تشویق كنيد ولی
بیش از اندازه به آنرفتار تاکید نکنيد. نوع تشویق را براساس نوع رفتار، سن،
...انتخاب کنيد وآن را بلافاصله بعد از رفتار درست ارائه دهيد.
11.. در برخورد با رفتارهای نامطلوب در ابتدا به
دنبال علت بگرديد و سپسدر تنهایی به دانشآموز تذکر دهيد و در صورت تکرار
از تنبیههای متناسب باعمل او استفاده کنيد.
12.. به تمام دانشآموزان بهطور یکسان توجه كنيد.
آنها به اسم كوچك در سرکلاس صدا بزنيد و با آنها ارتباط برقرار کنيد.
13.. تکالیفی جهت تمرین مطالب، متناسب با محتوای
ارائه شده و شکوفا کردن حس خلاقیت در آنها ارائه دهيد.
14.. دانشآموزان را به فعالیتهای گروهی ترغیب كنيد
و یک روحیه رقابتی مثبت بین آنها به وجود آوريد.
15.. به نظرات دانش آموزان و مشکلات آنها با دقت
تمام و درکمال صبر گوش فرا دهيد و بعد راهنماییهای لازم را انجام دهيد.
16.. یک الگوی مناسب گفتاری، کرداری، برای دانشآموزان
ايجاد كنيد.
17.. به نقاط قوت و ضعف آنها آگاهی پيدا كنيد و در
جهت رسیدن به خود شکوفایی، آنها را یاری کنيد.
18.. میزان یادگیری دانشآموزان را بر اساس محتوای
ارائه شده در کلاس ارزیابی كنيد.
19.. علاقه خود را به دانشآموزان نشان دهيد و از
آنها حمایت كنيد.
20.. شرایط را بحث و گفتگو فراهم آوريد و
از بیراهه كشيده شدن بحث جلوگيري كنيد.
و در اين صورت است كه هرچه كلاس درسي دوستداشتنيتر
و جذابتر باشد، انگيزه دانش آموزان براي يادگيري بيشتر خواهد بود
فراخوان:توسعه وترويج شيوههاي
مشاركتي و فعال ياددهي ويادگيري در درس علوم
گروه آموزش
ابتدايي پاكدشت در نظر دارد فعاليتهاي همكاران ابتدايي(اول تا پنجم ) را بر مبناي توسعه وترويج شيوههاي مشاركتي و
فعال ياددهي ويادگيري در بخش فيزيك درس علوم تجربي هر پايهرا ثبت و بهترين ها را به سازمان ارائه دهد.
لذا از همكاران
علاقمند دعوت ميشودطرحهاي خلاق و نوآور خود را با سه محور ايجاد انگيزه—ارائهي
مطلب—ارزشيابي(كمي – كيفي)تا تاريخ بيست و دو ديماه به گروهاي آموزشيارسال نمايند.
انگیزش (motivation)به عنوان عالم نیرو دهنده ، هدایت کننده و نگهدارنده
رفتار تعریف میشود. انگیزشیک تمایل یا گرایش به عمل کردن به طریق خاص است و
انگیزه نیاز یا درخواستویژهای است که انگیزش را
موجب میشود. در واقع انگیزه را علت و دلیلرفتار
میدانند. دلیل اینکه چرا ما بعضی رفتارها را انجام میدهیم ولیبعضی دیگر را انجام نمیدهیم، انگیزههای ما هستند. انگیزه و انگیزش غالبابه صورت مترادف بکار میروند. با این حال ، میتوان انگیزه را دقیقتر ازانگیزش دانست.
به این صورت که انگیزش را عاملی کلی مولد رفتار اماانگیزه را علت اختصاصی یک رفتار خاص به حساب آورد. مثلا
وقتی میپرسیم چرافلان شخص رفتار خاصی را انجام
میدهد، به دنبال انگیزه او هستیم. اصطلاحانگیزه
بیشتر در اشاره به رفتار انسان به کار میرود. راسل در این بارهمیگوید: انگیزه برای مشخص کردن عقیده یا بازده دلخواه یک رفتار بکارمیرود. پس کاربرد اصطلاح انگیزه در مورد حیوانات جایز نیست.
انگیزش هدف
است یا وسیله؟
از لحاظ پرورشی ، انگیزش هم هدف است و هم وسیله. به عنوان هدف ، مااز دانشآموز و دانشجویان میخواهیم نسبت به موضوعهای
مختلف علمی واجتماعی علاقه کسب کنند. از این رو تمام برنامههای
درسی که برای آنهافعالیتهای حوزه عاطفی در نظر
گرفته شده است، دارای هدفهای انگیزشیهستند. به عنوان وسیله ،
انگیزش مانند آمادگی ذهنی یا رفتارهای ورودی یکپیش
نیاز یادگیری به حساب میآید و تاثیر آن بر یادگیری کاملا آشکار است.
اگردانشآموزان
نسبت به درسی بیعلاقه باشند (دارای انگیزشی پایینی باشند)،به توضیحات
علم توجه نخواهند کرد، تکالیف خود را با جدیت انجام نخواهد دادو بالاخره پیشرفت چندانی نخواهد داشت. اما اگر نسبت به مطالب درسی علاقمندباشند (دارای انگیزشی سطح بالایی باشند)، هم به توضیحات معلم با دقت گوشخواهند داد، هم تکالیف درسی خود را با جدیت انجام خواهند داد و هم بهدنبال کسب اطلاعات بیشتری در زمینه مطلب درسی نخواهند رفت و هم پیشرفتزیادی نصیب آنها میشود.
بهترین راه
ایجاد علاقه در یادگیرندگان
بطور کلی بهترین راه ایجاد علاقه در یادگیرندگان بهبود شرایط یادگیریو افزایش سطح کیفی روشهای آموزشی است. از این طریق
یادگیرندگان به موفقیتبیشتر در یادگیری نائل میآیند
و این کسب موفقیت علاقه و انگیزش آنها رانسبت به
یادگیری مطالب تازه افزایش میدهد. در زیر روشها و فنونی رامعرفی
میکنیم که استفاده از آنها معلم را در بالا بردن سطح انگیزشییادگیرندگان یاری میدهد. در تدوین این مطالب از همه نظریههای انگیزشی ویافتههای پژوهشی مربوط به یادگیری و انگیزش استفاده شده است.
مشخص کردن
اهداف آموزشی
آنچه را که از یادگیرندگان به عنوان هدف آموزشی انتظار دارید، درآغاز درس دقیقا به دانش آموزان بگویید. ترغیب
یادگیری دانشآموزان ودانشجویان مستلزم بیام صریح
هدفهای آموزشی و نوع رفتارها یا مهارتهاییاست که
آنها میخواهند بیاموزند. پژوهشهای انجام شده نشان دادهاندیادگیرندگانی
که از هدفهای درس و آموزشی مطلع نمیشوند، به خوبییادگیرندگانی
که معلم پیش از آغاز درس دقیقا آنها میگوید که چه انتظاراتیاز آنها
دارد، در پیشرفت درسی موفق نمیشوند.
علاوه بر این مطلب ،معلمان باید در ضمن دادن هدفهای آموزشی به یادگیرندگان ، در آنها نسبت بهنتایج یادگیری انتظارات مثبتی ایجاد کنند. ندادن اطلاعات ضروری بهیادگیرندگان درباه نتایج مهم فعالیتهای یادگیریشان یا ایجاد انتظاراتمنفی در آنان درباره کاری که باید بکنند، منجر به انگیزه یادگیری در آنهانخواهد شد.
در شرایط
مقتضی از تشویقهای کلامی استفاده کنید.
در بسیاری مواقع تقویت ملموس به اندازه تشویقهای کلامی معلم موثرنیست. استفاده از اظهاراتی چون خوب ، مالی ، مرحبا
پس از عملکرد درستدانشآموز از تدابیر موثر
انگیزشی است. تشویق دانشآموز سادهترین وطبیعیترین
وسیله است که به سهولت در اختیار معلمان قرار دارد موثرترینتشویق
آن است که به رفتار و عملکرد درست دانشآموز وابسته باشد. ضمنا معلمنباید بیشتر از اندازه لازم دانش آموز را مورد ستایش و تشویق قرار دهد.
تشویق بیش از حد اثرش را از دست میدهد و از خاصیت تقویت
کنندگی آن کاستهمیشود.
علاوه بر اظهارات شفاهی ، تشویقهای کتبی در ورقه
امتحانیو دفترچه تکلیف دانشآموزان
بر یادگیری آنان اثر مثبت دارد. پژوهشهایی کهپیج در
این باره انجام داده او را متقاعد کرده که وقتی معلم به خود زحمتمیدهد و در دفترچه تکلیف دانش آموزان اظهارات تشویقآمیزی مینویسد، ایناظهارات بر کوشش ، دقت ، نگرش با هر آنچه سبب افزایش یادگیری دانشآموزانمیشود، تاثیر چشمگیری بر جای میگذارد این تاثیر از توانایی دانشآموزبرای یادگیری مستقل است.
از آزمونها و
نمرات به عنوان وسیلهای برای ایجاد انگیزش در یادگیرندگان استفاده کنید.
از آنجا که نتایج آزمونها به صورت نمرههایی به یادگیرندگان دادهمیشوند، با پاداشهای مختلف ، چون تائید معلم و
والدین ، ارتقا به کلاسبالاتر ، دریافت گواهینامه ،
ورود به دانشگاه ، کسب مشاغل مورد علاقه ومواردی
نظایر اینها وابستهاند، نمرههای معلمان دارای ارزش انگیزشی زیادیهستند. بنابراین ، معلم میتواند ، با اجرای مکرر آزمونها ، سطح انگیزشییادگیرندگان را بالا ببرد. با این حال نکتهای که معلم باید در رابطه باآزمونها و امتحانان مختلف در نظر بگیرد، این است که از آنها به عنوانوسیلهای برای دادن باز خورد به دانش آموزان در رابطه با نحوه عملکرد ومیزان یادگیریشان استفاده کنند، نه به عنوان وسیلهای جهت ارعاب و تنبیهآنان.
از خاصیت
برانگیختگی مطالب مختلف استفاده کنید.
محرکهای تازه ، تعجب برانگیز و پرمعنی سطح برانگیختگی را افزایشمیدهند و سبب تحریک حس کنجکاوی یادگیرنده میشوند.
معلم میتواند باارائه مسائل و مطالبی که از این ویژگیها
برخوردارند، در یادگیرندگانایجاد انگیزش کنند. در این
مورد باید دقت شود که مسائل و مطالب ارائه شده،بیش از حد
توانایی دانش آموزان پیچیده نباشند، زیرا ممکن است به شکست وناکامی
در آنها منجر گردد.
مطالب آموزشی
را از ساده به دشوار ارائه دهید.
ارائه مطالب درسی به صورت متوالی ، از ساده به دشوار موجب میشود کهیادگیرندگان ابتدا در یادگیری مطالب ساده به اندازه
کافی موفقیت بدستآورند. این کسب موفقیت اولیه ، انگیره یادگیرنده را
برای یادگیریهایبیشتر افزایش میدهد و بر آمادگی او میافزاید. علاوه
بر این کسب پیشرفتغالبا به دریافت پاداش و
تایید از سوی معلم و والدین منجر میشود که اینخود یکی
از عوامل انگیزشی بشمار میآید. بنابراین معلم باید سعی کند تا درتمام مراحل آموزشی برای همه یادگیرندگان فرصت کسب موفقیت فراهم آورد.
از ایجاد
رقابت و همچشمی در میان دانشآموزان جلوگیری کند.
معلم باید از ایجاد رقابت بین دانشآموزان که به کسب موفقیت درمعدودی از آنها و شکست اکثریت آنها میانجامد،
جلوگیری به عمل آورد. معلمبه این منظور میتواند از
تدابیر مختلفی استفاده کند به عنوان مثال ، برایجلوگیری
از ایجاد رقابت منفی میان دانشآموزان در بحثهای کلاسی ، معلممیتواند در جریان بحث ، پس از گفتن نام دانشآموزی معین ، به طرح سوالبپردازد، نه اینکه ابتدا سوال را طرح کند و بعد از کلاس بخواهد تا هر کهمیتواند بطور داوطلبانه به سوال او جواب دهد.
بردن نام دانشآموزپیش از طرح سوال موجب خواهد شد که معلم مشارکت همه افراد کلاس را درفعالیتهای آموزشی جلب نماید و همه افراد کلاس تقویت دریافت کنند. اما اگرمعلم ابتدا سوال را طرح کند و بعد از دانشآموزان نخواهد تا هر کهمیتواند به آن جواب دهد، تعداد کمی از دانشآموزان مستعد و قوی کلاس بهسوالهای معلم پاسخ میدهند و تنها آنها مورد تائید و تقویت قرار خواهندگرفت.
هنگام آموزش
دادن مطالب تازه از مثالهای آشنا استفاده کند.
هنگام آموزش مطالب تازه از مثالهای آشنا و هنگام کاربرد مطالبآموخته شده از موقعیتهای تازه استفاده کند. وقتی
که میخواهید مطلبتازهای را به دانشآموزان
بیاموزید آن را با استفاده از مثالها و مواردملموس و
آشنا به یادگیرندگان توضیح دهید. این اقدام به جریان یادگیری سرعتمیبخشد و سطح علاقهمندی دانشآموزان را افزایش میدهد. اما هنگامی کهمیخواهید کاربرد مطالب آموخته شده را نشان دهید، آنها را در موقعیتهایتازه و بدیع به کار برید. استفاده از موقعیتهای تازه از یکنواختی مطالب وحالت کسل کنندگی آن میکاهد و به علاقه یادگیرنده در استفاده از آنچهآموخته است، میافزاید.
از روشهای
متنوع برای تدریس استفاده نمایید.
علاوه بر توضیح و تشریح مطالب بطور کلامی ، تا آنجا که ممکن است ازروشهای دیگر آموزشی نیز استفاده کنید. بحث گروهی ،
بازیهای آموزشی ،گزارش انفرادی و گروهی بوسیله
دانشآموزان گزارش مطالب دروسی مانند تاریخبه صورت
نمایش زنده و هر تدبیری دیگری که دانشآموزان را در فعالیت شرکتدهد، به مقدار زیاد انگیزه آنها را بالا میبرد. کسلکنندهترین روشآموزشی آن است که معلم تمام وقت کلاس را به خود اختصاص دهد و فرصت هیچگونه فعالیت و اظهار نظری را به یادگیرندگان ندهد. پژوهشهای متعدد نشانداده است کهیکی از بهترین راههای ایجاد
انگیزه در یادگیرندگان شرکت دادنآنها در فعالیتهای کلاسی است.
پیامدهای منفی
مشارکت یادگیرندگان در فعالیت یادگیری را کاهش دهید.
مشارکت دانشآموزان در جریان یادگیری باید با تقویت مثبت مواجه گرددتا موجب دلسردی آنها نشود. معلم برای این منظور
باید سعی کند از پیامدهایآزارنده این کار جلوگیری به
عمل آورد. از جمله عواملی که ممکن است درجریان
یادگیری باعث دلسردی دانشآموزان و دانشجویان بشود، میتوان مواردزیر را نام برد:
*گرفتن نمره کم در
امتحانی که معلم محتوای آن را قبلا آموزش نداده است. *اجبار در انجام
تکالیفی که سطح دشواری آنها خارج از توانای یادگیرنده است. *مجبور ساختن
یادگیرندگان به رقابت با کسانی که از او توانایی بیشتری دارند.
*مجبور ساختن
یادگیرندگان به ساکت و آرام نشستن در کلاس و گوش دادن به سخنرانیهای خسته کننده
معلم. *مجبور کردن
یادگیرندگان به انجام کارهای تحقیر آمیز و دور از حیثت آنان.
به دانشآموزان
مسائل و تکالیفی بدهید که نه خیلی ساده و نه خیلی دشوار باشند.
افراد دارای انگیزش پیشرفت به سراغ تکلیفی میروند که مستلزم قدریتقبل خطر است. این نوع تکالیف اگر به درستی انجام
پذیرند، منجر به افزایشاحساس اعتماد به نفس در
یادگیرنده میشوند. اما تکالیف بسیار آسان به چنیناحساسی
نمیانجامد و تکالیف بسیار دشوار نیز غالبا به شکست و ناکامی فردمنجر میشوند. بنابراین سطح مسائل و تکالیف درسی باید منطبق بر سطحتوانایی یادگیرنده باشد، به گونهای که با کوششی که بکار میگیرد، از عهدهانجام آنها برآید.
مطالب را به
صورت معنیدار ارائه دهید.
حدالامکان مطالب درسی را به صورت معنی دار و در ارتباط با موقعیتهایواقعی زندگی ارائه دهید و در حد امکان در انجام
فعالیتهای آموزشی بهیادگیرندگان آزادی عمل بدهید.
نتیجه
روانشناسان انسانگر ، معتقدند که انگیزه واقعی انسانها در یادگیریانگیزه درونی و خود جوش آنهاست. طبق این نظر افراد
بشر در صدد کشف اطلاعاتو درک معانی امور هستند و این
موجب یادگیری آنها میشود، لذا هر قدر مطالبمعنیدارتر
و منطقیتر جلوه کند، کنجکاوی فرد را بیشتر تحریک میکند.
طرح
درس یا سناریوی آموزشی برای نخستین بار در سال 1918 توسط"فرانکلین
بوبیت" مطرح شد و لزوم استفاده از سازماندهی در امر یاددهی – یادگیری مورد تأکید قرار گرفت. طرح درس به
شکل امروزی آن، در سال 1950 به وسیله روان شناسان برجسته امر تعلیم و تربیت
"بنجامین . اس . بلوم" شکل گرفت و در سال 1962 " رابرت گلیرز"
نظرات تکمیلی خود را در راستای دیدگاههای بلوم مطرح کرد که تا به امروز نیز مدنظر
برنامه ریزان و هدف گذاران آموزشی و دست اندرکاران امور آموزشی در سطح جهان بوده
است.
در
ایران حیات مجدد "طرح درس" مربوط به هشت نه سال گذشته می باشد. لزوم
استفاده از طرح درس، به عنوان ابزار کارآمدی در زمینه تکنولوژی آموزشی، در خدمت
افزایش کیفیت نظام آموزشی کشورمان قرار گرفت. و طرح درس به عنوان برنامه ریزی و
سازمان دادن به مجموعه فعالیتهایی که معلم در ارتباط با هدفهای آموزشی، محتوای درس
و توانائیهای دانش آموزان برای مدت زمان مشخص تدوین می گردد مد نظر قرار گرفت.
از محاسن طرح درس می توان به موارد ذیل
اشاره نمود:
1-طرح درس به معلم کمک می کند تا پیش بینی های لازم
را برای تهیه وسایل آموزشی و رسانه ها به عمل آورد.
2-داشتن طرح درس موجب می شود که معلم به تنظیم
اوقات کلاس بپردازد و از ایجاد بی نظمی در کلاس جلوگیری کند.
3-طرح درس موجب می شود که معلم فعالیتهای ضروری
آموزشی را به ترتیب و یکی پس از دیگری در مراحل و زمانهای مشخص و به شیوه های
منطقی پیش ببرد و نتایج حاصل آن را برای تدریس در مراحل بعدی آموزش مورد استفاده
قرار دهد.
4-با توجه به آنچه رفت، نقش و اهمیت طرح درس در
بهبود امر یاددهی –
یادگیری کاملاً مشهود و ضروری به نظر می رسد. لذا جزوه ی حاضر به منظور مطالعه و
استفاده همکاران محترم جهت بهبود کیفیت آموزشی و ارتقای سطح یادگیری طراحی شده
است.
مراحل نوشتن طرح درس روزانه:
به
طور کلی برای تهیه یک طرح درس روزانه، مراحل و نکات زیر را به ترتیب دنبال می
کنیم.
1-
مشخصات کلی:
ابتدا
باید نام درس، موضوع درس، مدت جلسهأ شماره طرح درس، نام مدرسه، تعداد دانش آموزان،
کلاس و دوره تحصیلی، نام معلم و تاریخ را در بالای صفحه کاربرگ طرح درس نوشته شود.
2- مشخص کردن اهداف کلی، جزیی و رفتاری:
یک
معلم آگاه هدفهای کلی و رفتاری موضوعی که قصد تدریس آنرا دارد مشخص می نماید.
1-2.
هدفهای کلی: یک هدف کلی، یک عبارت واحد است که وضعیت فراگیر را پس از دریافت یک
عمل آموزشی توصیف می کند . به عبارت دیگر هدفهای کلی آموزشی حاوی نتایجی هستند که
معلم انتظار دارد، در اثر آموزشی که به دانش آموزان می دهد و فعالتیهایی از آنها
برای یادگیری به عمل می آورند عاید آنان گردد. این قبیل اهداف مهم هستند و در معرض
تعبیرهای گوناگون قرار می گیرند.
2-2.
هدفهای جزیی: هدفهای کلی قابلیتهایی هستند که قرار است فراگیران پس از گذراندن
مجموعه ای از تجارب یادگیری کسب کنندو چون این هدفها با واژه های کلی بیان می شوند
معمولاً توضیح بیشتر ضروری است. این توضیح از طریق ارایه مجموعه ای از هدفهای جزیی
انجام می پذیرد.
3-2.
هدفهای رفتاری: پس از مشخص نمودن اهداف کلی و تجزیه آن به اهداف جزیی، اهداف
رفتاری مطرح می گردد. هدفهای رفتاری عبارتند از اعمال، رفتارها ، حرکات وآثاری که
قابل مشاهده کردن ، شنیدن ، لمس کردن و قابل سنجش باشند. این قبیل اهداف مشخص می
سازند که دانش آموزان به هدفهای کلی رسیده اند. برای طرح هدفهای رفتاری رعایت چهار
ویژگی و مخاطب، فعل رفتاری، شرایط و معیار و درجه، ضروری می باشد.
در
ضمن برای تدوین اهداف در نظر داشتن سطوح مختلف حیطه های(شناختی، عاطفی و روانی-
حرکتی) الزامی می باشد. توضیح آنکه دانشمندان تعلیم و تربیت هدفهای تربیتی را در
سه حیطه تقسیم بندی کرده اند . تغییراتی که در اثر تعلیم و تربیت در ذهن ایجاد می
شود ماهیت آن دانش و معلومات است در " حیطه شناختی" قرار داده
اند. آنچه که به ارزشها ، نگرشها و احساسات مربوط می شود در " حیطه
عاطفی" و آنچه که با مهارتهای حرکتی ارتباط پیدا می کند در " حیطه روانی
– حرکتی " جای داده اند.
3- وسایل آموزشی:
انتخاب
رسانه های مناسب منجر به آموزش مؤثرتر خواهد شد. از یک رسانه آموزشی نمی توان در
همه موقعیتهای آموزشی استفاده کرد. هر موقعیت آموزشی رسانه خاص خود را طلب می کند.
بدون توجه به قابلیتهای رسانه های آموزشی در موقعیتهای مختلف، نمی توان از آنها
استفاده مناسبی به عمل آورد.
برای
شناسایی یک رسانه ی مناسب ، ابتدا باید به چند پرسش پاسخ داد. این پرسشها
عبارتند از:
هدف
از ایجاد ارتباط چیست؟ چه کسی می خواهد ارتباط برقرار کند و چه ویژگیهایی دارد؟
مخاطب ارتباط کیست؟ چه میزان پذیرش دارد؟ ویژگیهای او چیست؟ شرایط زمانی و مکانی
برقراری ارتباط چیست؟ و برای انجام این کار چه امکاناتی وجود دارد؟
به
طور کلی عوامل مؤثر در انتخاب رسانه ها عبارتند از: 1- نوع هدفهای آموزشی 2-
ویژگیهای مخاطبان 3- روشهای فنون آموزشی 4- قابلیت رسانه برای انتقال پیام مورد
نظر 5- جذابیت رسانه 6- کیفیت فنی هنری 7- عملی بودن و سهولت کاربرد 8- اقتصادی
بودن.
4- روشهای تدریس:
با
پیشرفت علوم و فنون و پیچیده شدن جوامع بشری ، نیازهای فردی اجتماعی نیز پیچیده تر
می شود و برای ارضای نیازهای پیچیده احتیاج به علوم و فنون پیچیده تر می باشد.
کسب
علوم و فنون در سایه به کارگیری روشهای مفید و مؤثر ، جدیدو کارآمد در آموزش امکان
پذیر است. به همین دلیل به منظور نیل به اهداف آموزشی تعیین شده بهره گیری از
روشهای تدریس و الگوهای تدریس متناسب با هدفهای درس و نوع مطالب و بحث، نوع کلاس،
تعداد دانش آموزان و غیره روشها و الگوهای خاص مورد استفاده قرار می گیرد.
5- قبل از شروع درس:
هر
معلمی قبل از شروع درس باید از حضور دانش آموزان آگاهی حاصل کند، همچنین مطمئن شود
که آنان از سلامت روحی و جسمی برای شروع درس آمادگی دارند، زیرا دانش آموزان باید
در آغاز درس احساس آرامش نمایند و مشتاقانه منتظر یاد گرفتن درس جدید باشند، پیش
از شروع درس جدید چنانچه از قبل تکلیفی برای دانش آموزان تعیین شده است مورد
بازدید و بررسی قرار گیرد و برنامه های دیگر با صلاحدید معلم انجام می گیرد. ولی
باید توجه داشت که کارهای قبل از شروع درس نباید زیاد طول بکشد زیرا طولانی شدن
این مرحله از شور و شوق اولیه فراگیران می کاهد.
6- ارزشیابی تشخیصی:
پیش
از آغاز درس جدید معلم باید رفتار ورودی دانش آموزان را مشخص سازد دکترسیف
معتقد است که : "رفتار ورودی بر آمادگی فرد برای یادگیری رفتاری تازه دلالت
دارد. به سخن دیگر آنچه کسی قبلاً یادگیرفته است یا آنچه برای شروع به یادگیری
مطلبی تازه می بایست یادگرفته باشد رفتار ورودی او نامیده می شود".
معلم
قبل از شروع درس جدید باید اطمینان حاصل کند که دانش آموزان مطالب درس قبل ، به
خصوص مطالبی که دانستن آنها برای درس جدید پیش نیاز محسوب می شود را می دانند. به
همین دلیل به هر طریق که لازم می داند از پیش دانسته های دانش آموزان ارزشیابی به
عمل می آورد. نوع ارزشیابی بستگی به نوع درس و هدفهای درسی می تواند از سئوال
شفاهی تا آزمون کتبی متغیر باشد توجه به میزان اطلاعات قبلی دانش آموزان، از این
بابت که سطح درس دادن براساس آن تنظیم شود، ضروری می باشد.
7- آماده سازی:
آماده
سازی فعالیتی است که معلم از طریق آن سعی می کند ارتباط معنی دار بین تجربیات قبلی
و انتظارات و نیازهای شاگردان با هدفهای آموزشی کلاس برقرار کند. معلم پیش از آنکه
مطلب اصلی را به دانش آموزان ارایه دهد باید ذهن و حواس آنها را برای آموختن درس
جدید جلب نماید. به طور کلی هدف از آماده سازی عبارت است از تمرکز بخشی حواس
فراگیران، معرفی ضمنی غیرمستقیم موضوع درس به ایجاد علاقه و انگیزه و کنجکاوی در
دانش آموزان برای یادگیری مطلب جدید.
معلمان
مسئولان پدیدآوری موقعیتهایی هستند که در کارآموزان و دانش آموزان ایجاد انگیزه
کنندو آنان باید موضوعات درس و سایر مواد آموزشی را به گونه ای آراسته و ترتیب
دهند که نیازهای فراگیرندگان برآورده شود.
8- ارائه ی درس:
این
قسمت اساس طرح درس را تشکیل می دهد و باید به کاملترین وجه تنظیم گردد. درس جدید
باید بر پایه دانسته ها و تجارب قبلی دانش آموزان طراحی و ارایه گردد، بطوریکه
ارتباط منطقی درس جدید با مرحله آماده سازی حفظ گردد. مطالب ارایه شده باید دارای
پیوستگی و نظم منطقی باشد معلم باید فعالیتهایی را که به روشها و فنون تدریس مربوط
می شود در ارایه درس به اختصار مشخص نمایدو تنها نام بردن از عنوان کلی روشها و
الگوهای تدریس کافی نیست بلکه لازم است نوع فعالیتهایی را که معلم می خواهد در
جریان ارایه انجام دهد در این قسمت قید نماید.
9-
فعالیتهای تکمیلی:
انتخاب
روش برای انجام فعالیتهای تکمیلی به موضوع و هدف درس بستگی دارد. به عنوان مثال،
اگر درسی که ارایه می شود به جمع بندی نیاز دارد معلم باید نوع آن را انتخاب کند،
آیا جمع بندی را به طور شفاهی انجام می دهد و یا به صورتهای دیگر و غیره.
برخی
از روشهای متداول برای انجام فعالیتهای تکمیلی عبارتند از: خلاصه نویسی روی
تابلو(تخته سیاه)، یادداشت نکات درس توسط دانش آموزان، نمایش عروسکی و پوستر،
ایفای نقش، سئوال شفاهی، مساله دادن – واحد کار(کارهای تحقیقی، پروژه ) و تکلیف شب.
چنانچه
برای تکمیل درس تمرین لازم باشد باید نوع تمرین و چگونگی انجام آن در طرح درس مشخص
گردد. مثلاً اگر قرار است دانش آموزان تمرینهای کتاب را انجام دهند، باید تمرینهای
مورد نظر با ذکر صفحه در طرح درس قید گردد.
10-
ارزشیابی تکوینی:
ارزشیابی
تکوینی به معنای ارزشیابی در همه مراحل تهیه برنامه است. در سراسر فرایند تدوین
برنامه باید انجام ارزیابی پرداخت و در هیچ شرایطی نباید ارزیابی را وانهاد.
پس
از پایان یافتن تدریس ، معلم از نتیجه ی کار خود و میزان آموخته های دانش آموزان
ارزشیابی به عمل می آورد. ارزشیابی تکوینی می تواند جزء فعالیتهای تکمیلی نیز به
حساب آید مانند بازدید دفترهای تمرین به منظور رفع اشکالهای موجود ، جمع آوری پاسخ
های دانش آموزان در مورد سئوال مطرح شده در کلاس ، ثبت اشتباهات دانش آموزان در
دفتر جبرانی و دقت در رفتارهایی که نشانه علاقه مندی و یا عدم علاقه دانش آموزان
نسبت به درس نیز می تواند در ارزشیابی تکوینی قرار گیرد.
تذکر:زمان بندی طرح درس
نیز به تناسب و صلاحدید معلم و توانائی دانش آموزان بر حسب یک جلسه آموزشی بین
بندهای 5 تا 10 یعنی قبل از شروع درس، ارزشیابی تشخیصی، آماده سازی، ارایه درس ،
فعالیتهای تکمیلی و ارزشیابی تکوینی تقسیم می گردد.
